Osmanlı Ordusunda Yaşanan Salgınlar ve Balkan Savaşlarına Tarihsel Arka Planda Etkileri

SALGINLAR VE BALKAN SAVAŞLARINA TARİHSEL ARKA PLANDA ETKİLERİ

Authors

  • Yüksel Güngör Kocaeli Üniversitesi

Keywords:

Kolera, Asker, Balkan Savaşları, Osmanlı, Karantina

Abstract

In a time when diseases weren't fully defined in medicine, hygiene conditions were among the factors that affected not only daily social life but also the warfare of armies that constituted their military strength. Among the places where epidemics, which have been prevalent throughout history, were the regions ruled by the Ottoman Empire. The disadvantage of its vast geography led to the spread of diseases such as plague, malaria, smallpox, cholera, and syphilis in many regions of the empire. The impact of epidemics was clearly evident in many wars in the 17th and 18th centuries. The coincidence of epidemics with many war periods in the 18th and 19th centuries caused some problems in recruiting soldiers from the provinces. One of the most pressing needs of the state, especially during wartime, was the thorough preparation of soldiers before campaigns. However, the presence of epidemics made it difficult to recruit soldiers. Indeed, during epidemic periods, mass deaths, the rapid spread of disease, and the displacement of people from their home regions were among the primary reasons that made joining the army difficult. During the Balkan Wars at the beginning of the century, cholera outbreaks among soldiers within the army negatively impacted the course of the war. We will evaluate the effects of the cholera outbreak, which occurred outside the control of the army and was among the factors that led to the "Balkan Defeat," which marked the greatest rupture in our history.

Keywords: Cholera, Soldier, Balkan Wars, Ottoman, Quarantine

References

Varlık, Nükhet. (2008)DiseaseandEmpire: A History of PlagueEpidemics in theEarly Modern OttomanEmpire (1453–1600), TheUniversity of Chicago, Ph.D. Dissertation, Chicago, s. 14

Türkmen, Zekeriya: “Balkan Sava larında Hilâl i Ahmer Cemiyeti’nin Osmanlı Ordusu’na Yönelik Sağlık Hizmetleri”, Belleten, Cilt: LXVIII, Sayı: 252, Ağustos 2004, s. 487-518.

Mcneill, William Hardy.(1985) Dünya Tarihi, çev. Alâeddin Şenel, Ankara, s.169

Noyan, Abdülkadir (1956), Son Harplerde Salgın Hastalıklarla Savaşlarım, Son Havadis Matbaası, Ankara.

Macar, Oya Dağlar (2010), Balkan Savaşları’nda Salgın Hastalıklar ve

Sağlık Hizmetleri, Libra Kitap, İstanbul.

Hochwaechter, G. V. (1979), Türklerle Cephede, (çev. Fahri Çeliker),

Askeri Tarih Bülteni Eki, Ağustos.

Ayar, Mesut (2005), Osmanlı Devleti’nde Kolera Salgını: İstanbul

Örneği (1892-1895), Doktora Tezi, Marmara Ü Türkiyat Araştırmaları Ens.,

Tarih Anabilim Dalı Yakın Çağ Tarihi Bilim Dalı, İstanbul.

Onul, Behiç (1979), İnfeksiyon Hastalıkları, (haz. Enver Tali Çetin),

İstanbul Tıp Fakültesi Klinik Ders Kitapları, İstanbul.

Akyol, Muzaffer (1965), Kolera, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı

Yayınları, Ankara.

Amerikan Halk Sağlığı Derneği (1986), İnsanda Bulaşıcı Hastalıkların

Kontrolü, (ed. Abram S. Benenson, çev. Muzaffer Akyol), Hatiboğlu Yayınevi,

Ankara.

Unat, Ekrem Kadri (1995), Osmanlı İmparatorluğu’nda 1910-1913

Yıllarındaki Kolera Salgınları ve Bunlarla İlgili Olaylar, Yeni Tıp Tarihi

Araştırmaları, (ed. Nil Sarı), Lito Matbaa Reklam Pazarlama San. ve Tic. Ltd.

Şti., İstanbul.

COA, MF.MKT, Dosya No: 1193, Gömlek No: 15, 5 Aralık 1913.

Ayışığı, Metin (2020),Balkan Savaşları Sırasında Kolera ile Mücadele, Türk Dünyası Araştırmaları, Eylül-Ekim, Cilt: 126 Sayı: 248 Sayfa: 49-64, İstanbul.

Erdem,Nilüfer.(2013)“Balkan Savaşları Döneminde Yunan Basınında Kolera Vakaları”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 52, Güz 2013, s. 808.

Günaltay,Şemsettin. (1937), Büyük Türk Filozof ve Tıb Üstadı İbni Sina: Şahsiyeti ve Eserleri Hakkında Tetkikler. İstanbul: Ahmet Halit.

Hacib,Has,Yūsuf. (2007) Kutadgu Bilig'de Ahlak Kavramı ve Tıp Etiğine Katkısı. İstanbul: ÖtükenNeşriyat.

Adıgüzel, AyşeSeyyide, Zeynep Trabzonlu andCoşkun Yılmaz. (2011). İstanbul Kadı Sicilleri 49 Numaralı Sicil (H. 1054/M. 1644). İstanbul: İslam Araştırmaları Merkezi.

Aydın, Mehmet Âkif, Rıfat Günalan, andCoşkun Yılmaz. (2011). İstanbul Kadı Sicilleri. 30, 30. İstanbul: İstanbul 2010 Avrupa KültürBaşkenti.

Kurt,Engin.(2010) “Savaşların Sonuçlarını Etkileyen Salgın Hastalıklar,” Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-HukukuTarihi Dergisi, C. XVIII, S. 2 (2010): 113-122.

Ayar, Mesut ve Tarık Özçelik. “-XIX. Asır Ortalarına Kadar-Osmanlı’da Veba Salgınlarının Tarihçesi.” Osmanlı’da Salgın Hastalıklarla Mücadele, Ed. İbrahim Başağaoğlu vd. İstanbul: Çamlıca Basım, 2015, ss. 47-78.

Râşid Mehmed Efendi. Târih-i Râşid, (1071-1114/1660-1703). C. I, Haz., Abdülkadir Özcan vd. İstanbul: Klasik Yayınları, 2013

Armağan,A. Latif. (2005) “XVII. Yüzyılın Sonu ile XVIII. Yüzyılın Başlarında Batı Anadolu ve Balkanlarda Görülen Veba Salgınlarının Sosyo-Ekonomik Etkileri Üzerine bir Araştırma,” 38. Uluslararası Tıp Tarihi Kongresi Bildiri Kitabı, C. II, Ed. Nil Sarı vd, (Ankara: TTK Yayınları, 2005), 907.

Şehsuvaroğlu, B. (1956). Kırım Harbi’nde İstanbul Hastaneleri. Hayat Tarih Mecmuası, 10(22).s.43.

Bedii N. Şehsuvaroğlu, Tarihi Kolera Salgınları ve Osmanlı Türkleri, İstanbul 1954, s. 282-283.

Kılıç, Orhan.(2004) Eskiçağdan Yakınçağa Genel Hatlarıyla Dünyada ve Osmanlı Devleti’nde Salgın Hastalıklar (Elazığ: Ortadoğu Araştırmaları Merkezi Yayınları, 2004), 11

Cemil Topuzlu, İstibdat-Meşrutiyet-Cumhuriyet Devirlerinde 80 Yıllık Hatıralarım, Haz.: Hüsrev Hatemi - Aykut Kazancıgil, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Fakültesi Yayınları, İstanbul 1982, s. 96.

Yıldırım Ağanoğlu, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Balkanların Makus Talihi: Göç, İz Yayıncılık, İstanbul 2017, s. 245-246.

Hikmet Özdemir, Salgın Hastalıklardan Ölümler 1914-1918, Ankara 2005, s. 24-29

Sarıyıldız G. Karantina. DİA, XXIV, 463-5.

Cengiz, Ş., Başalan İz, F., Aytur Özen, T., Erdinçli, İ. (2013). Balkan Savaşları’nda Kolera Mücadelesi. Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, 21, 103-19.

Gültekin, E. (2016). 19. Yüzyılda Osmanlılarda Kolera Tedavileri (Yayımlanmamış doktora tezi), İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Yaşayanlar, İ. (2018). Bir Hastalık Olarak Kolera. Toplumsal Tarih, 296, 49-55.

Sağlam R. (2016). Ocak-Ağustos 2016 Salgın Hastalıkları. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 1, 58-62.

Töreli, T. (2020). Osmanlı Devletinde 1910 Tarihinde Meydana Gelen Kolera Salgını Hakkında Önemli Bir Kaynak. Tarih Okulu Dergisi, 46, 1371-87.

Zürcher EJ. (2020). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. (çev. Yasemin Saner). İstanbul: İletişim Yayıncılık, 132.

Erdem N. (2013). Balkan Savaşları Döneminde Yunan Basınında Kolera Vakaları. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 52, 803-24.

Kılıç, S. (2005). I. Balkan Savaşı Döneminde Sağlık Hizmetleri ve Koşulları (Kolera Salgını). IX. Askeri Tarih Semineri Bildirileri içinde (22-24. ss.). Ankara: Genelkurmay Yayınları.

Ayışığı M. (2013). Balkan Savaşları Sırasında Kolera ile Mücadele. Türk Dünyası Araştırmaları, 248, 49-64.

Namal F., Kılıç S. (2015). Kolera. Türkiye Klinikleri Halk Sağlığı-Özel Konular, 3, 13-9.

Published

2025-12-23

How to Cite

Güngör, Y. (2025). Osmanlı Ordusunda Yaşanan Salgınlar ve Balkan Savaşlarına Tarihsel Arka Planda Etkileri: SALGINLAR VE BALKAN SAVAŞLARINA TARİHSEL ARKA PLANDA ETKİLERİ. International Journal of Multidisciplinary Hygiene Research, 1(1), 1–10. Retrieved from http://hygienejournal.org/index.php/pub/article/view/1