OSMANLI ORDUSUNDA YAŞANAN SALGINLAR VE BALKAN SAVAŞLARINA TARİHSEL ARKA PLANDA ETKİLERİ
SALGINLAR VE BALKAN SAVAŞLARINA TARİHSEL ARKA PLANDA ETKİLERİ
Anahtar Kelimeler:
Kolera, Asker, Balkan Savaşları, Osmanlı, KarantinaÖzet
Tıp alanında hastalıkların tam anlamıyla tanımlanamadığı bir dönemde,hijyen koşulları sadece gündelik toplumsal hayatı dışında askeri gücünü oluşturanorduların savaşlarını etkileyen faktörler arasında yer aldı. Tarih boyunca etkili olan salgın hastalıkların yayıldığı yerler arasında Osmanlı İmparatorluğu’nun hüküm sürdüğü coğrafyalar da yer almaktaydı.
Geniş coğrafyaya sahip olmanın verdiği dezavantaj imparatorluğun birçok bölgesinde veba başta olmak üzere sıtma, çiçek, kolera ve frengi gibi hastalıkların görülmesine neden olmuştu. XVII. ve XVIII. yüzyılda gerçekleşen birçok savaşta salgının etkisi açık bir şekilde görülmüştür.XVIII. ve XIX. yüzyılda gerçekleşen birçok savaş dönemine salgın hastalıkların denk gelmesi eyaletlerden orduya katılacak askerin temininde bazı problemlerin yaşanmasına neden olmuştur. Özellikle savaş dönemlerinde devletin en çok ihtiyaç duyduğu konuların başında askerin sefer öncesinde eksiksiz bir şekilde hazırlanması gerekmekteydi.
Ancak yaşanan salgın hastalıkların varlığı askerin toplanmasını zorlaştırmaktaydı. Nitekim salgın dönemlerinde kitlesel ölümlerin yaşanması, hastalığın hızlı bir şekilde yayılması ve insanların yaşadıkları coğrafyaları terk etmesi orduya katılımı zorlaştıran nedenlerin başında geliyordu. XX. yüzyılın başında yaşanan Balkan Savaşlarında Ordu içinde askerlerin yaşadığı kolera salgınları savaşın gidişatını olumsuz yönde etkilemiştir. Tarihimizde en büyük kırılmanın yaşandığı ve “Balkan Bozgunu” hazırlayan etkenler içinde ordunun sevk ve idaresi dışında yaşanmışkolera salgınının etkilerini değerlendireceğiz.
Anahtar Sözcükler: Kolera, Asker, Balkan Savaşları, Osmanlı, Karantina
Referanslar
Varlık, Nükhet. (2008)DiseaseandEmpire: A History of PlagueEpidemics in theEarly Modern OttomanEmpire (1453–1600), TheUniversity of Chicago, Ph.D. Dissertation, Chicago, s. 14
Türkmen, Zekeriya: “Balkan Sava larında Hilâl i Ahmer Cemiyeti’nin Osmanlı Ordusu’na Yönelik Sağlık Hizmetleri”, Belleten, Cilt: LXVIII, Sayı: 252, Ağustos 2004, s. 487-518.
Mcneill, William Hardy.(1985) Dünya Tarihi, çev. Alâeddin Şenel, Ankara, s.169
Noyan, Abdülkadir (1956), Son Harplerde Salgın Hastalıklarla Savaşlarım, Son Havadis Matbaası, Ankara.
Macar, Oya Dağlar (2010), Balkan Savaşları’nda Salgın Hastalıklar ve
Sağlık Hizmetleri, Libra Kitap, İstanbul.
Hochwaechter, G. V. (1979), Türklerle Cephede, (çev. Fahri Çeliker),
Askeri Tarih Bülteni Eki, Ağustos.
Ayar, Mesut (2005), Osmanlı Devleti’nde Kolera Salgını: İstanbul
Örneği (1892-1895), Doktora Tezi, Marmara Ü Türkiyat Araştırmaları Ens.,
Tarih Anabilim Dalı Yakın Çağ Tarihi Bilim Dalı, İstanbul.
Onul, Behiç (1979), İnfeksiyon Hastalıkları, (haz. Enver Tali Çetin),
İstanbul Tıp Fakültesi Klinik Ders Kitapları, İstanbul.
Akyol, Muzaffer (1965), Kolera, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı
Yayınları, Ankara.
Amerikan Halk Sağlığı Derneği (1986), İnsanda Bulaşıcı Hastalıkların
Kontrolü, (ed. Abram S. Benenson, çev. Muzaffer Akyol), Hatiboğlu Yayınevi,
Ankara.
Unat, Ekrem Kadri (1995), Osmanlı İmparatorluğu’nda 1910-1913
Yıllarındaki Kolera Salgınları ve Bunlarla İlgili Olaylar, Yeni Tıp Tarihi
Araştırmaları, (ed. Nil Sarı), Lito Matbaa Reklam Pazarlama San. ve Tic. Ltd.
Şti., İstanbul.
COA, MF.MKT, Dosya No: 1193, Gömlek No: 15, 5 Aralık 1913.
Ayışığı, Metin (2020),Balkan Savaşları Sırasında Kolera ile Mücadele, Türk Dünyası Araştırmaları, Eylül-Ekim, Cilt: 126 Sayı: 248 Sayfa: 49-64, İstanbul.
Erdem,Nilüfer.(2013)“Balkan Savaşları Döneminde Yunan Basınında Kolera Vakaları”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 52, Güz 2013, s. 808.
Günaltay,Şemsettin. (1937), Büyük Türk Filozof ve Tıb Üstadı İbni Sina: Şahsiyeti ve Eserleri Hakkında Tetkikler. İstanbul: Ahmet Halit.
Hacib,Has,Yūsuf. (2007) Kutadgu Bilig'de Ahlak Kavramı ve Tıp Etiğine Katkısı. İstanbul: ÖtükenNeşriyat.
Adıgüzel, AyşeSeyyide, Zeynep Trabzonlu andCoşkun Yılmaz. (2011). İstanbul Kadı Sicilleri 49 Numaralı Sicil (H. 1054/M. 1644). İstanbul: İslam Araştırmaları Merkezi.
Aydın, Mehmet Âkif, Rıfat Günalan, andCoşkun Yılmaz. (2011). İstanbul Kadı Sicilleri. 30, 30. İstanbul: İstanbul 2010 Avrupa KültürBaşkenti.
Kurt,Engin.(2010) “Savaşların Sonuçlarını Etkileyen Salgın Hastalıklar,” Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-HukukuTarihi Dergisi, C. XVIII, S. 2 (2010): 113-122.
Ayar, Mesut ve Tarık Özçelik. “-XIX. Asır Ortalarına Kadar-Osmanlı’da Veba Salgınlarının Tarihçesi.” Osmanlı’da Salgın Hastalıklarla Mücadele, Ed. İbrahim Başağaoğlu vd. İstanbul: Çamlıca Basım, 2015, ss. 47-78.
Râşid Mehmed Efendi. Târih-i Râşid, (1071-1114/1660-1703). C. I, Haz., Abdülkadir Özcan vd. İstanbul: Klasik Yayınları, 2013
Armağan,A. Latif. (2005) “XVII. Yüzyılın Sonu ile XVIII. Yüzyılın Başlarında Batı Anadolu ve Balkanlarda Görülen Veba Salgınlarının Sosyo-Ekonomik Etkileri Üzerine bir Araştırma,” 38. Uluslararası Tıp Tarihi Kongresi Bildiri Kitabı, C. II, Ed. Nil Sarı vd, (Ankara: TTK Yayınları, 2005), 907.
Şehsuvaroğlu, B. (1956). Kırım Harbi’nde İstanbul Hastaneleri. Hayat Tarih Mecmuası, 10(22).s.43.
Bedii N. Şehsuvaroğlu, Tarihi Kolera Salgınları ve Osmanlı Türkleri, İstanbul 1954, s. 282-283.
Kılıç, Orhan.(2004) Eskiçağdan Yakınçağa Genel Hatlarıyla Dünyada ve Osmanlı Devleti’nde Salgın Hastalıklar (Elazığ: Ortadoğu Araştırmaları Merkezi Yayınları, 2004), 11
Cemil Topuzlu, İstibdat-Meşrutiyet-Cumhuriyet Devirlerinde 80 Yıllık Hatıralarım, Haz.: Hüsrev Hatemi - Aykut Kazancıgil, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Fakültesi Yayınları, İstanbul 1982, s. 96.
Yıldırım Ağanoğlu, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Balkanların Makus Talihi: Göç, İz Yayıncılık, İstanbul 2017, s. 245-246.
Hikmet Özdemir, Salgın Hastalıklardan Ölümler 1914-1918, Ankara 2005, s. 24-29
Sarıyıldız G. Karantina. DİA, XXIV, 463-5.
Cengiz, Ş., Başalan İz, F., Aytur Özen, T., Erdinçli, İ. (2013). Balkan Savaşları’nda Kolera Mücadelesi. Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, 21, 103-19.
Gültekin, E. (2016). 19. Yüzyılda Osmanlılarda Kolera Tedavileri (Yayımlanmamış doktora tezi), İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Yaşayanlar, İ. (2018). Bir Hastalık Olarak Kolera. Toplumsal Tarih, 296, 49-55.
Sağlam R. (2016). Ocak-Ağustos 2016 Salgın Hastalıkları. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 1, 58-62.
Töreli, T. (2020). Osmanlı Devletinde 1910 Tarihinde Meydana Gelen Kolera Salgını Hakkında Önemli Bir Kaynak. Tarih Okulu Dergisi, 46, 1371-87.
Zürcher EJ. (2020). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. (çev. Yasemin Saner). İstanbul: İletişim Yayıncılık, 132.
Erdem N. (2013). Balkan Savaşları Döneminde Yunan Basınında Kolera Vakaları. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 52, 803-24.
Kılıç, S. (2005). I. Balkan Savaşı Döneminde Sağlık Hizmetleri ve Koşulları (Kolera Salgını). IX. Askeri Tarih Semineri Bildirileri içinde (22-24. ss.). Ankara: Genelkurmay Yayınları.
Ayışığı M. (2013). Balkan Savaşları Sırasında Kolera ile Mücadele. Türk Dünyası Araştırmaları, 248, 49-64.
Namal F., Kılıç S. (2015). Kolera. Türkiye Klinikleri Halk Sağlığı-Özel Konular, 3, 13-9.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Yüksel Güngör
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
